Maseuta

CHITABU CHA KAIDI CHA MASEUTA

MASEUTA

ULONGOZI

Vitabu vya 1 Maseuta na 2 Maseuta vya mwe nkongo vyendaga chitabu chimwenga chikulu. Nkanana ya nkongo vyasankagwa na kutenda vitabu vidi mwe lavyo dya Bibiliya dya Seputuaginti, lavyo idyo nidyo dya chikale vitendese dya Lagano dya Kale kwa longa dya Chigiliki. Ichindedi havikumanyika uyo awandike ivitabu vino vya 1 Maseuta na 2 Maseuta, hegu kuviwanda savino viwandigwe haluseka. Mta kuwandika ywe vitabu vya Masuta ajesezaga baluwa siku za chikale mo kuwandika (kaula 1 Masuta 11:41 na 14:19, na 14:29 uge miligano ikulavyanya ichindedi chino). Iviya havikumanyika vitabu vino vyawandikagwa umo ini hegu kuwandwa savino viwandigwe. Ni pwilili kugamba vyabindilizagwa umo seuta Yekoniya eze alekelwe kulawa ko usamizo Babeli mo mhilimo wa 561 Kulisito henati Kwelekwa, kulawana ne chindedi kugamba ulailo uwo utambaliswa mwe chitabu cha kaidi cha Maseuta sula ya 25:27. Wasomile walozize wa mbuli za Bibiliya wazumila kugamba hantu hakulu mwe ivitabu vino hawandikagwa mihilimo ilozize chipindi icho hechinati. Vitabu vya 1 Masuta na 2 Maseuta vyatambalisa mbuli za chila seuta ywa Izulaeli na Yuda kulawa mo useta we chipindi cha kulongoza kwakwe seuta Sulemani, umo awantu we izisi zino mbili wachei walungana. Vitabu vya 1 Maseuta na 2 Maseuta vyatambalisa useuta wa Izulaeli ilungane ivyo usopane na kutenda seuta mbili zitimile lujendo lwesimane, kubula hadya seuta zino zihudigwe ni wantu we izisi ntuhu na awantu wakwe kusamizwa na kwigalwa ko ujeni. Mta kuwandika azuzia umbuya wa chila seuta na Chohile vileke amanye uneva kamtimila Chohile kwa chindedi hegu bule. Maseuta wasiku wadamanyaga “Mbuli zedi kulongozi kwa ZUMBE” (2 Maseuta 18:3). Watuhu wadamanayaga “Mbuli zihiye kulongozi kwa ZUMBE” (2 Maseuta 21:2). Mta kuwandika atamwilisa mbuli za ulongozi wa maseuta wadamanye mbuli zedi kulongozi kwa ZUMBE na kulagisa kugamba kuchumilwa kwa chila wantu mwe izisi kulawana na ukanuni wa seuta kwa Chohile. Mwe chita cha 2 Maseuta 17:7, chasoma kugamba Izulaeli watahagwa na kwigalwa kwe ujeni enga watumwa kwa mbuli zino zikutimila, “Mbuli izo zilaila kwaviya wana wa Izulaeli wakolaga masa kwa Zumbe”. Naho kwaviya, “Wavikilaga milungu mituhu.”

Yemndani, 1. Mwe chitabu cha 1 Masetu sula ya 1-11 zatamwila ivyo Sulemani mwana ywa Daudi atendaga seuta na mbuli zo ulongozi wakwe mwa useuta wa Izulaeli ilungane. 2. Mwe sula ya 12-16 chasoma mwe mbuli za kusopa ko useuta wa Izulaeli na Yuda, na iviya maseuta wasiku we izisi zino mbili. 3. Sula za 17-19 zatamwila mbuli za undima wa muwoni Eliya vikutendesa kuhigana kwakwe na seuta na Ahabu ywa Izulaeli. 4. Sula za 20-22 zatamwila mbuli za udumo zo ulongozi wa seuta Ahabu mwa Izulaeli, iviya mbuli za maseuta watuhu walongoze yeye eze aheze, hamwenga na mbuli za maseuta wa Yuda.

Yemndani mwe chitabu cha 2 Maseuta. 1. Sula 1-8:15 zatamwila mbuli zilaile zo udumo mo undima wa muwoni Eliya, iviya na undima wa muwoni Elisha endaga mwanampina na mta kulisi undima wakwe. 2. Mwe sula za 8:16-17 chasoma mbuli za maseuta watuhu wa Izulaeli na Yuda, hamwenga na mbuli za wana wa Izulaeli wegalwe ko usamizo (ko utumwa). 3. Sula za 18-20 zatamwila mbuli za ulongozi wa Hezekiya seuta ywa Yuda, na ivyo amwetegeleze na kumtiila Zumbe. 4. Sula za 21-25 zitambalisa mbuli za wikazi wa maseuta wo udumo walongoze isi ya Yuda, na ivyo isi ya Yuda yebingigwe na kutahwa na kwigalwa Babeli ko utumwa.