Mateu 13

Inguli jo mubyali

(Male 4:1-9; Luk 8:4-8)

1Mwa lelyo ijuba, Jesu kale ga zwa momo mu njugo no ka kala kumbali je ziba. 2A bantu a bangi kale ba ka gwanana no ka mu bunganina, mi Jesu kale ga ngina mu bwato no ka kalamo a bantu bonse kale ba zimana ekamba. 3Mi Jesu kale ga lugwila a bantu i bintu i bingi mu manguli nage, “U mubyali jumwinya sa ja ku ku byala i mbuto jakwe. 4Aa ka kwesi uku mwaga imbuto, jimwinya kale ja gwila mu nzila mi i bijuni kale bya ji tolao no ku ji lya. 5Jimwinya kale ja gwila a mabwe, aa ta ka ku li ivu ilingi. Kale ja mena wangu-wangu, kakuli ivu ka li li ice. 6Kono ijuba aa se li tatika u kuya, kebaka lyo ku bula i miisi, i bimenantu kale bya boba. 7Imbuto jimwinya kale ja gwila mu bivuna byo miga ibi na bya kula no ku funkuntisa i bimenantu. 8Imbuto jimwinya kame kale ja gwila mwivu ilotu mi kale ja aka lwini u bweke u bungi. Jimwinya kale ja aka u bweke bo makumi ge kumi, jimwinya makumi ga 6 mane jimwinya makumi go tatwe ku ita aa ka bu sika u bweke na bu sini uku byaligwa. 9U muntu gense uju a kwesi a matwi, a shugwe.”

10A bazigigwa kale ba keza ku mu buza nabo, “Ncinzi aa u gambanga ku bantu mu manguli?”

11Jesu kale ga ba taba nage, “Inwe na mwa wegwa inzibo jo bintu bi zinditwe byo mubuso gwa kwigulu, kono bamwinya ta na ba wegwa bulyao. 12U muntu gense uju a kwesi cimwinya, kuti na wegwe i bingi mi kuti na be no bintu i bingi. Kono u muntu uju ta kwesi nenja cimwinya, kuti na tapigwe utu ka li kuluwize tonse. 13Mpaa ndi gambagula nabo mu manguli buti,

‘Nanga na ba wene, ta ba bonisisi, nanga na ba shugwile, //ta ba shugwi kampa uku shugwilisa.’

14“Ceco ca sa vumbiliza kwabo u buboni bo muboni gwa Nyambe Isaya aa sa ta buti,

‘Kuti mu shugwange kono ta mu shugwilisange.

Kuti mu bonange wawa kono ta mu bonisisange.

15Kakuli ba ba a bantu mba ciulu,

i myojo jabo mi kukutu mi ta ba shugwi nanga na ba kwesi a matwi,

mi mba ku li zima a mensho,

ko ku tenda bulyao, ka ba bona ko mensho gabo,

no ku shugwa ko matwi gabo mi ka ba shugwilisa ko myojo jabo,

no ku siguluka buti ndi ba oze.’1

16“Kono inwe mu li kwesi imfwijaguzi kakuli mu la bona mi mu la shugwa. 17Kakuli mbyaconse ndi mi lugwila buti, u bungi bo baboni ba Nyambe no bantu ba lulikile ka ba zilwize uku bona ibi mu wene kono ta na ba bi bona, no ku shugwa ibi mu shugwa kono ta na ba bi shugwa.

Intoloko jo nguli jo mubyali

(Male 4:13-20; Luk 8:11-15)

18“Cwale nga mu tegeleze intoloko jo nguli jo mubyali. 19U muntu gense aa shugwa byo mubuso mi ta bi shugwilisi, u muntu u mubi ga sa keza kwakwe keza ku inda ici na ca byaligwa mu mojo gwakwe. 20Imbuto na ja gwila mwivu lyo ku gwanana no mabwe, ja sa julika a bantu ba shugwa no ku tambula ijwi bu jangele. 21Kono inako imfuwi bulyo, se ba la unguluka a makababu no mapenzi aa ga keza kwabo kebaka lyeejwi, se ba la gwa. 22Imbuto na ja gwila mwivu lya mu bivuna byo miga, ja sa julika a bantu ba shugwa ijwi lya Nyambe kono inkengejezi ja bo buno u bumi no ku ungululwa ko lubono se bi la funkuntisa ijwi mi ta li si aki i biyango. 23Kono imbuto na ja gwila mwivu ilotu, ja sa julika a bantu ba shugwa ijwi no ku li shugwilisa. Mi babo se ba la leta i biyango i bingi byo makumi ge kumi, makumi ga 6 mane no makumi go tatwe ku ita ibi na bya byaligwa.”

Inguli ja nampuluza

24Jesu kale ga ba lugwila inguli jimwinya nage, “U mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza sinagwe muntu a byala imbuto indotu mwigwa lyakwe. 25Kono a bantu bonse aa ka ba si lele, u muntu uju a mu zimbite kale ga keza ku byala i mbuto ja nampuluza mukati ko buloto na ka li jila. 26U buloto aa se bu la shomaguli no ku tula i mikunku no nampuluza nage kale ga shomagula.

27“A baika kale ba keza kwa mfumwabo no keza ku mu buza nabo, ‘Mfumwetu, ta li ni mbuto indotu na gwa byala mwigwa lyako? Uku na ga zwila nampuluza kwibo?’

28“Ige kale ga taba nage, ‘Muntu a ndi zimbite na ga tenda bulyao.’ Babo a baika kale ba mu buza nabo, ‘U la shaka buti tu ka bi nyukagulemo?’

29“Ige kale ga ba taba nage, ‘Afwoku, kakuli aa sa ka mu je bu nyukagula nampuluza mane mu ka nyukilile no buloto antu-onke. 30Mu bi leke bi kulilile antu-onke byonse ku twala a ku zimbula. A nako jo ku zimbula kuti na ndi lugwile a bazimbuli buti, mu gwanike tanzi nampuluza mu mu shumangile mu mañata buti a tentigwe, mi inwe mu ka gwanike no ka leta u buloto mwiyongo lyangu.’ ”

Inguli jo lubuto u lununu

(Male 4:30-32; Luk 13:18-19)

31Jesu kale ga ba lugwila kame inguli jimwinya nage, “U mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza u lubuto u lununu2 ulu lu byaligwa mwigwa. 32Nanga na lu li u lununu ku mbuto jonse, kono aa se lu la kuli, se lu la ba i cishamu i cinene ku ita i bishamu byonse bya mwigwa buti mane no bijuni se bi la keza ku jakila i bijakilo ku ntabi jaco.”

Inguli jo mumela

(Male 4:33-34)

33Jesu kale ga ba lugwila inguli jimwinya kame nage, “U mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza u mumela u muce ugu a la indi u mwanakazi no ku gu gwanika no makomoki go tatwe go busu bo ku kanda mi se gu la gwanana no mukandilo gonse.”

34Jesu kale ga gamba i bintu byonse byebi ku bantu a bangi ko ku litusisa a manguli. Ta ka gamba bulyo kwabo uku ta litusisi a manguli. 35Mi ceco ka ci vumbiliza ibi sa gamba Nyambe ko muboni gwakwe aa sa ta buti,

“Kuti na ndi gambe nenwe mu manguli.

Kuti na ndi toloke i bintu ka bi zinditwe ku zwa ilonga //aa li bumbigwa.3”

Jesu aa toloka inguli ja nampuluza

36Jesu kale ga zwa aa ka ba li a bantu no ku ngina mu njugo. A bazigigwa bakwe kale ba mu ta nabo, “Tu tansulwile ibi ji toloka inguli ja nampuluza na ga byaligwa mwigwa.”

37Jesu kale ga ba taba nage, “U muntu uju na ga byala i mbuto indotu ndime nde Mwana Muntu. 38Igwa ndilonga, mi i mbuto indotu ja sa julika a bantu bo mubuso. Nampuluza ga sa julika a bantu bo muntu u mubi. 39Mi u muntu a ndi zimbite uju na ga ba byala ndi Satani. Inako jo ku zimbula ja sa julika a mamaninino ga je jino inako, mi a bazimbuli mañiloi.

40“Sinagwe ubu na ba nyukila nampuluza no ku mu tenta mu mulilo, mbobo na ku tendaalile no ku mamaninino go nako. 41Ime nde Mwana Muntu kuti na ndi tume a mañiloi gangu mi kuti na ga zwise i bintu byonse mu mubuso gwangu ibi bi leta i bitendantu i bimangoju mane no bantu aba ta ba tendi ubu gu shakila u mulao. 42Kuti na ba ba shonjele mwileba lyo mulilo u mu na ku ka be no malilo mane no ku kweka a meno. 43Mi aba ba lulikile kuti na ba ka bege sinagwe ndi juba mu mubuso gwesabo. U muntu gense uju a kwesi a matwi, a shugwe.

Inguli jo lubono lu bikamite

44“U mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza u lubono lu bikamite mwigwa, mi u muntu kale ga lu gwana. Ko ku jangala lwini kale ga lu bika no ku bogola ku munzi ka gulisa i bintu byonse ibi ka kwesi no ka gula lelyo igwa.

Inguli jo bigulantu byo butokwa

45“Kame u mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza u mugulisi uju a ja bu shaka i bigulisantu byo butokwa. 46Aa sa la gwani i cigulisantu co butokwa lwini, sa la bogola ka gulisa i bintu byonse ibi a kwesi no keza ku ci gula.

Inguli jo kanyandi a kanene

47“Kame, u mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza a kanyandi a kanene aka ka shonjelwa mwiziba mi se ka la kwata inswi ji andene-andene. 48Aa se ka la vumbi, a mandui se ba la kokela a kanyandi ekamba. Mi se ba la kala ansi no ku gwanika inswi indotu mu bitundu no ku showa inswi imangoju. 49Mbobo na ku kalile ku mamaninino go nako. A mañiloi kuti na ga keze ku taa a bantu bo bitendantu i bimangoju ku bantu bo bitendantu i bilotu. 50Mi kuti na ga shonjele a bantu bo bitendantu i bimangoju mwileba lyo mulilo ta gu zimi, u mu na ku be no malilo no ku kweka a meno.” 51Jesu kale ga ba buza nage, “Izo mu la bi shugwilisi byonse byebi?” Abo kale ba mu taba nabo, “Ee, tula bi shugwilisi.”

52Jesu kale ga ba ta kame nage, “U muzigi go mulao gense uju aba u muzigigwa go mubuso gwa kwigulu ngwa ku koza sinagwe mwini njugo uju a longotola i bintu i biya no bikulu-kulu mu cibiko co njugo jakwe.”

Jesu aa kanigwa mu munzi gwa Nanzaleta

(Male 6:1-6; Luk 4:16-30)

53Jesu aa sa la mani uku ba gambaguza byebyo i bintu mu manguli, kale ga zwa momo mwilonga. 54Kale ga bogola ku munzi gwakwe, mi kale ga tatika uku ziga a bantu mu majugo go malapelelo go Majuda gabo. A bantu ka ba komokwa ku bintu ka ziga mi ka ba li buzagula mwalyabo nabo, “Kwibo na ga gwana gonse gaga a magano no nguzu iji a litusisa mu ku tenda a mamakazo?” 55Kale ba mu kwaga nabo, “Izo ta li nde mwana mubeji no nyina buti ta li ndi Maliya? No bancegwe buti ta li mba Jakobo no Josefa no Simoni no Judasi? 56Ba nciijankwe ta li mbabo baba tu joja nabo? Kwibo na ga bi gwana byonse byebi i bintu?” 57Kale ba mu nyegelela mi kale ba kana uku zumina kwakwe.

Jesu kale ga ba ta nage, “U muboni gwa Nyambe a la kutikigwa mwilonga lyonse mbwita mu munzi gwakwe no ku bantu bo luasi lwakwe.” 58Kebaka lelyo Jesu kale ga kangwa uku tenda a mamakazo a mangi momo kebaka lyabo lyo ku bula inzumino.