Matei

Mbuli Inojile yandichigwe na

Matei

Chilongole

Mbuli Inojile vyoyandichigwe na Matei ndo chitabu chimwe hali vitabu vine viwele kuli ilagano linyale, vilingusima mbuli ya ukomu wa Yesu Kilistu. Chila chitabu chimwe hali vitabu avyo changuchemigwa Injili, ilinguzeleka kota Mbuli Inojile. Navyandichigwa na Matei na Malichi na Lukasi na Yohana, Yesu loyabagame. Wasomile hawavizelele mhela wa Mbuli Inojile ya Matei hoyandichigwe. Ila hanji wangijesa kota nayali kuli mhela wa makumi sita (60) kulawa Yesu loyavumbuche. Kahi honhu nahoyandichigwe hailinguzeleka. Ila wangijesa kota nayandichigwa Palestina kuli muji wa Yelusalemu.

Nayandichigwa na Matei, yawele nayali mkongoza kodi mhela loyawele yang'hali kuchemigwa na Yesu, leka yawe mlanguswa wa heye. Matei kahi nakazeleka kwa itagwa lya Lawi. Heye nayali yumwe mwa wala watumigwa kumi na weli. Nakawandichila Wayahudi weng'ha. Ahyo toweza kuvizela kota Matei nakandika kwa Wayahudi kwa vila nakandika kulawa kuli Ilagano lya Katali mala makumi sita na mzidi, kuli chitabu achi. Nakagana kulajila kota Yesu nayali maseya, yawele ndo Mlohozi ama yahaguligwe na Nguluwi yawele nakalavilwa uloli katali. Matei kahi nakandika mbuli nyinji kuwala undewa wa Nguluwi. Wayahudi nawejesa kota maseya loyoyile yahawele mndewa wa isi yeng'ha. Matei nakandika goya kwa kusima mbuli ya undewa wa chimuhe wa Nguluwi.

Mbuli Inojile yandichigwe na Matei ndo chitabu chinojile cha kwaluka kulangusila kuli ilagano lya sambi, kwa vila china mbuli nyinji kulawa kuli Ilagano lya Katali. Changulumbiza malagano meli. Wasomile wenji wangijesa kota Matei nakajeza kwandika kwa kuchiwhaniza chitabu achi na vitabu vihano vya Musa kuli Ilagano lya Katali. Kudamla kwa Yesu kuchidunda Matei sula ya 5-7. Yanguwhanizwa na malajizo goyapegwe Musa. (Kukumbuchila 19:3-23; 33).

Gali mgati

1. Matei kangwaluka kwa kusima kupondigwa kwa Yesu na kwaluka kwa mijito ya heye, sula ya 1-4.

2. Hamba Matei kangusimila mijito ya Yesu na mbuli nyinji kuwala malanguso ga heye, sula ya 5-25.

3. Kuli kuduma, Matei kangusimila kuduma kwa mijito ja Yesu na kubagama kwa heye na kuzilipuka, sula ya 26-28.