Luka

MBULI YEDI IWANDIKWE NI

LUKA

ULONGOLELO

Mbuli Yedi iwandikwe ni Luka ni kitabu kimwenga mwe vitabu vine ve Ndagano Im'pya vikulonga wikazi wa Yesu Kilisito. Vitabu ivo ivine nivo vikwitangwa Injili, nuko kugamba Mbuli Yedi, vawandikagwa ni Matayo na Maliko na Luka na Yohana, aho Yesu eze ande kabanika. Luka hawandikaga mbuli za wikazi wa Yesu du, mna iviyaiviya awandikaga mbuli wadamanyaga wanamp'hina wa Yesu aho eze ande kabanika no kuuyuka. Ayo yose wadamanye ye mwe kitabu kikwitangwa Imitendele ya wegala Ulosi. Hahali amanyize ikindedi kugamba Mbuli Yedi iwandikwe ni Luka yawandikagwa ini na kuhi, mna wamanyi wengi wazumilana kugamba vadahika yawandikagwa mwo mwaka wa milongo mfungate kulawa aho Yesu eze elekwe.

Luka niye awandike kitabu iki, uyo andaga mganga. Imiwandikile yakwe no ulosi wakwe valagisa kugamba andaga mnt'hu mta umanyi. Luka aungaga kuwandika haheina kwazaganya mwo kutambalisa wikazi wa Yesu uku akatambalisa vedi ivo valailaga vileke want'hu watuhu wapate wambizi umwo wakasoma kitabu iki (Luka 1:1-3). Yehe handaga Myahudi. (Wakolosai 4:10-14) naho awandikaga aya vileke want'hu hi Wayahudi wadahe kukombaganya, ino yalagiswa pwilili ivo adahaga kutambalisa vihendo va Wayahudi (Luka 1:8).

Mbuli Yedi ivo iwandikwe ni Luka yaligana na vitabu va Matayo na Maliko kwaviya vatambalisa mbuli zikuligana, naho kwa sila zikuligana. Luka atambalisa vedi vitendese mwo kwelekwa kwa Yohana Mbatizi, naho atigiza mwe mbuli yo kulekela malema, 3:3; 11:4; 17:3-4; 23:34; 24:47 na mbuli ya kumlombeza Mnungu, 3:21; 5:16; 6:12; 11:1-12; 22:32.

Yemndani

Mwo mnango wa 1:1-4, Luka akonga kwa kutambalisa kilekile akawandika.

Mwo mnango wa 1:5-4:13, Luka atambalisa ukwelekwa kwa Yesu na ivo akeikile lumwe kuidamanya indima yakwe.

Mwo mnango wa 4:14-21:38, Luka atambalisa indima idamanywe ni Yesu vitendese vilagiso adamanye ne zimbuli ahinize.

Mwo mnango wa 22-24, Luka atambalisa kubanika kwa Yesu na kumoswa msanga kwakwe na kuuyuka kwakwe.