Skip to content
BibleKenya

Jathapu Bible

మార్కు 14

జీసుఇఁ హేర్వి కియ్యలితక్కి కుట్ర

(మత్తయి 26:2-5; లూకా 22:1-2)

రీ దిన్న ఆతి డాయు పస్కా పర్బు ఇచ్చిహిఁ, పులఆఅతి రొట్టెయఁ పర్బు వాతె. ఎచ్చెటిఎ కజ్జ పూజెరంగ నియొమి సాస్తురి వెహ్నరి మేణెఎ లోకు పున్నఅరేటు జీసుఇఁ ఏనికిఁ అస్సహఁ పాయినయి ఇంజిహిఁ ఒణ్పి మచ్చెరి. సమ్మ లోకు కలిబిలి అల్లర ఆనెరి హబుల ఇంజిహిఁ అజ్జహఁ, ఏ పర్బుత కూనొ ఇంజిహిఁ వెస్పి ఆతెరి.

బేతనియత జీసుఇఁ నెహిఁ గందనియుఁ త్రాయుత మీత్నయి

(మత్తయి 26:6-13; యోహాను 12:1-8)

ఏవసి బేతనియ నాయుఁత కెస్కకొడ్డయఁ అట్కితి కజ్జ రోగొగట్టి సీమోను ఇజ్జొ రాంద తింజలి కుగ్గ మచ్చటి రో ఇయ్య హారెఎ దరగట్టి అత్తరు నియుఁ సీసత తచ్చిహిఁ వాహఁ, ఏ అత్తరు సీసతి పీడొ దెచ్చహఁ ఏ అత్తరు నియుఁతి జీసు త్రాయుఁత వాక్హె. ఇంజహఁ ఎంబఅఁ మచ్చి బాగజాణ కోప ఆతెరి ఇంజహఁ ఈ నెహిఁ గందగట్టి అత్తరు నియుఁతి కడెఎ కియలి ఏనఅకి? ఈ అత్తరు పార్చమచీఁమ తీని వంజ వెండి టక్క కాసుతక్కి కిహఁ గడ్డుతకిఎ హచ్చెమ, ఏ టక్క కాసూణి కర్మగట్టరకి హీతిహిఁ, ఆఅతెమకి? ఇంజిహిఁ తమ్మి బిత్ర తాంబు ఏ ఇయ్యని పాయిఁ గోస ఆతెరి.

ఏదఅఁతక్కి జీసు ఇల్లె ఇచ్చెసి ఈ ఇయ్యని జోలఅదు, ఈ ఇయ్యని ఏనఅఁతక్కి గోస ఆహిఁజెరి? ఈ ఇయ్య నా పాయిఁ నెహిఁ కమ్మ కిహమన్నె. కర్మగట్టరి ఇచ్చిహిఁ కాలెఎ మీ తొల్లె మన్నెరి, మింగె ఇచ్చమోనొ ఆనటి హల్లెఁ ఏవరఇఁ సాయొమి కియ్యలి ఆడ్డిదెరి, నాను ఇచ్చిహిఁ కాలెఎ మీ తొల్లె మన్నొఒఁ. ఈ ఇయ్య తన్ని బ్డాయు కొల్ది కిత్తె. నన్నఅఁ బూమిత ముస్తఅ నోకెఎ నా అంగతి నెహిఁ గందగట్టి నియుఁ రుబ్బహఁ అబిసేకొమి కియ్యతె. తాడెపురు బర్రె ఎంబియ ఈ నెహిఁకబ్రు వెహ్నెరి, ఎంబఅఁ ఈ ఇయ్య కిత్తణితి ఒణ్పిహిఁ వెస్సలి ఆనె ఇంజిహిఁ సత్తెఎ మిమ్మఅఁ వెస్సీఁజఇఁ ఇచ్చెసి.

జీసుఇఁ అస్స హెర్పఇఁ ఇంజిహిఁ యూదా రాజి ఆనయి

(మత్తయి 26:14-16; లూకా 22:3-6)

బారొజాణ సిసుయఁటి రొఒసి ఇస్కరియోతు యూదా, ఇన్నసి జీసుఇఁ అస్సహెర్పఇఁ ఇంజిహిఁ కజ్జపూజెరంగాఁణి జోలలితక్కి ఏవరి తాణ హచ్చెసి. ఏదఅఁ వెంజహఁ, ఏవరి హారెఎ రాఁహఁ ఆహఁ ఏవణక్కి కొచ్చెక టక్కయఁ హియ్యనొమి ఇంజిహిఁ హాడ్డ హీతెరి, ఎచ్చెటిఎ ఏవసి జీసుఇఁ హెర్పలితక్కి బేల సినికిహి మచ్చెసి.

పస్కా రాంద తెయర కిన్నయి

(మత్తయి 26:17-19; లూకా 22:7-13)

పుల్లఆఅతిఁ రొట్టెయఁ పర్బు తొల్లితి దిన్న ఏవరి పస్కా పర్బుతక్కి గొర్రిడాలు ట్డుహిఁసరి, ఏవణి సిసుయఁ “మాంబు పస్కాపర్బు బోజి ఎంబియ హజ్జహఁ తెయరకిపొమి ఇంజిహిఁ నీను ఒణ్పిమంజి?” ఇంజిహిఁ జీసుఇఁ వెచ్చెరి.

ఎచ్చెటిఎ జీసు ఎల్లె ఇచ్చెసి మీరు గాడత హజ్జు, ఎంబఅఁ ఏయు డోక డేకాని రో మణిసి మింగె ఉరుగుప్ప అయ్యనెసి. ఏవణి దేచ్చొ హజ్జు. ఏవసి ఎమ్మిని ఇజ్జొ హోడ్నెసి ఏ ఇజ్జొతి కజ్జణఇఁ మెస్సాఁ నాను నా సిసుయఁతొల్లె కల్హఁ పస్కా బోజి తింజలితక్కి వరిఇ గది ఎంబియ మన్నె ఇంజిహిఁ “గూరు” వెంజతెసి ఇంజిహిఁ వెహ్దు. ఏవసి బర్రె సగడతొల్లె తెయరకిత్తి కజ్జ మేడ గద్ది మింగె తోస్తనెసి, ఎంబఅఁ మా పాయిఁ పస్కా బోజి తెయర కిద్దు. ఇంజిహిఁ వెస్సహఁ తన్ని సిసుయఁణి రిఅరఇఁ పండితెసి.

సిసుయఁ ఏ గాడత హజ్జలిఎ ఏవసి ఏవరఇఁ వెస్తిలెఁఎ ఆతె ఏవరి ఎంబఅఁ పస్కా బోజి తెయర కితెరి.

మిడిఒల అయ్యలిఎ జీసు తన్ని బారొజాణ సిసుయఁతొల్లె ఎంబఅఁ వాతెసి. ఏవరి కుగ్గహఁ రాంద తింజి మచ్చటిఎ జీసు ఎల్లె ఇచ్చెసి మీ తాణటి రొఒసి, నన్నఅఁ హేర్పనెసి ఇంజిహిఁ సత్తెఎ మిమ్మఅఁ వెస్సీఁజఇఁ ఏవసి నా తొల్లెఎ రాంద తింజి మన్నెసి ఇంజిహిఁ ఏవరఇఁ వెస్తెసి.

ఏవరి దుక్కుతొల్లె, “ఏవతెఎఁ నానుకి?” ఇంజిహిఁ రొఒణి దేచ్చొ రొఒసి జీసుఇఁ వెచ్చెరి.

ఏదఅఁతక్కి జీసు బారొజాణ బిత్రటి రొఒసిఎ, ఇచ్చిహిఁ నా తొల్లె కల్హఁ సిప్పత కెయ్యు దొఅనసిఎ. ఏనఅఁతక్కి ఇచ్చిహిఁ మణిసి మీరెఎణి పాయిఁ రాచ్చితిలేఁఎ ఏవసి హానెసి సమ్మ, ఏవణఇఁ పగ్గగట్టరక్కి హెర్పినణకి డొండొ పిట్టొవి ఆఎ, “ఏ మణిసి జర్న ఆఅరేటు మచ్చీఁమ ఏవణకి ఒజ్జితెమ” ఇచ్చెసి.

ప్రెబు లాఅఁతి బోజి

(లూకా 22:17-20; 1 కొరింతి 11:23-26)

ఏవరి బోజి తింజి మచ్చటి, ఏవసి రో రొట్టెతి కెయ్యుత అస్సహఁ, జొహొర కిహఁ ఏదఅఁతి డిక్హఁ, సిసుయఁకి హిత్తెసి, మీరు ఇదఅ రీసహఁ తింజు. “ఇది నా అంగ” ఇచ్చెసి.

ఏవసి రో సిప్పతి అస్సహఁ మహపురుఇఁ జొహొర కిహఁ ఏదఅఁ ఏవరకి హిత్తెసి, ఏవరి బర్రెజాణ ఎంబతణి గొస్తెరి. ఎచ్చెటిఎ జీసు ఎల్లె ఇచ్చెసి ఇది “నా కస్స. బర్రెతి కోసొమి వాక్హిమని పూని మేరతి కస్స. నాను మహపురు రాజిత ద్రాక్సరస్స పూని గొహ్ని దిన్న పత్తెక ఇదఅఁ గొహొఒఁ ఇంజిహిఁ మిమ్మఅఁ సత్తెఎ వెస్సీఁజఇఁ” ఇచ్చెసి.

ఎచ్చెటిఎ ఏవరి రో కత్త కేర్హిహిఁ, ఒలీవ హోరుత హచ్చెరి.

పేతురు బొంకిఁనణి జీసు తొల్లిఎ వెహ్నయి

(మత్తయి 26:31-35; లూకా 22:31-34; యోహాను 13:35-38)

ఎచ్చెటిఎ జీసు ఏవరఇఁ సినికిహఁ ఇచ్చె ఇచ్చెసి, “మీరు బర్రెతెరి నన్నఅఁ పిస్సహజ్జదెరి. ఏనఅఁతక్కి ఇచ్చిహిఁ మేండయఁ గోడుఇఁ వేఇఁ, ఎచ్చెటిఎ మేండయఁ బర్రె సారిసుటు పిడ్రు ఆను ఇంజిహిఁ రాచ్చితయి మన్నెమ. సమ్మ, నాను వెండె జీవుతొల్లె నింగిని డాయు మీ కిహఁ తొల్లెఎ గలిలయత హఇఁ” ఇచ్చెసి.

ఎచ్చెటిఎ పేతురు ఎల్లె ఇచ్చెసి బర్రెజాణ నిన్నఅఁ పిస్సహజ్జతివ “నాను మాత్రొమి నిన్నఅఁ పిస్సహజ్జొఒఁ” ఇంజిహిఁ జీసుఇఁ వెస్తెసి.

ఏదఅఁతక్కి జీసు ఏవణఇఁ సినికిహఁ నీంజు లాఅఁయఁ కొయ్యు రీ హుట్టు క్ణేఅ మన్నటిఎ “నీను నన్నఅఁ పుంజాజొఒఁ ఇంజిహిఁ తీనిబేడ బోఁకిది” ఇంజిహిఁ నిన్నఅఁ సత్తెఎ వెస్సీఁజఇఁ ఇచ్చెసి.

పేతురు ఎల్లె ఇచ్చెసి నాను నీ తొల్లె కల్హఁ హాతివ నిన్నఅఁ పుంజాలొఒఁ ఇన్నొఒఁ ఇంజిహిఁ గట్టినంగ వెస్తెసి, ఎల్లెకిఁఎ మచ్చి సిసుయఁ బర్రెజాణ వెస్తెరి.

గేత్సేమనే ఇన్ని టోటత జీసు ప్రాతన కిన్నయి

(మత్తయి 26:36-46; లూకా 22:39-42)

ఏవరి గెత్సేమనే ఇన్ని టాయుత వయ్యలిఎ, జీసు ఎల్లె ఇచ్చెసి “నాను ప్రాతన కిహఁ వెండె వాని పత్తెక మీరు ఇంబఅఁ కుగ్గ మంజు” ఇంజిహిఁ తన్ని సిసుయఁణి వెస్తెసి. పేతురు యాకోబు యోహానుఇఁ హల్లేఁ తన్ని దేచ్చొ ఓహిఁ హజ్జహఁ, హారెఎ దుక్కుతొల్లె బాద అయ్యలి మాట్హెసి. ఎచ్చెటిఎ జీసు, “నా జీవు హాని ఎచ్చెక దుక్కుతొల్లె మన్నె, మీరు ఇంబెఎ నిచ్చాఁ తెఉలుతొల్లె మంజు” ఇంజిహిఁ ఏవరఇఁ వెస్సహఁ,

కొచ్చెక హెక్కొ హజ్జహఁ తొజ్జొమర్హఁ, ఆడ్డితిహిఁ ఈ బేలతి నా తాణటి పిట్టొవి కియ్యము ఇంజిహిఁ ప్రాతన కిత్తెసి. “ఆబ, తంజి, నీను ఆడ్డఅగట్టయి ఏనయివ హిల్లెఎ, ఈ దుక్కుతి డొండొ నా తాణటి పిట్టొవికిమ్ము, ఇచ్చివ నా ఇచ్చమోనొ ఆఎ నీ ఇచ్చమోనొ తొల్లెఎ ఆవికిము” ఇంజిహిఁ ప్రాతన కిత్తెసి.

ఓడె ఏవసి వాహఁ తన్ని సిసుయఁ ఇద్ద కిహిమచ్చణి మెస్సాఁ “సీమోను, నీను ఇద్ద కిహిమంజికి? రో గాడెకవ తెఅలాఁ మంజలి ఆడొఒతికి? మింగె పాపు ఒణ్పుయఁ వాఅరేటు తెఉలుతొల్లె మంజాఁ ప్రాతన కిద్దు, జీవు తెయరెఎ సమ్మ అంగఎ మట్హ” ఇంజిహిఁ పేతురుఇఁ వెస్తెసి.

ఏవసి ఓడె వెండె హజ్జహఁ, తొల్లి వెస్తి హాడ్డాఁణిఎ వెస్సీహిఁ ప్రాతన కిత్తెసి. ఏవసి ఓడె వెండె వాహఁ సినికియ్యలిఎ, ఏవరి ఇద్ద కిహీఁ మచ్చెరి, ఏనఅఁతక్కి ఇచ్చిహిఁ ఏవరి కణ్కమట్టయఁ నిచ్చీలఅతక్కి, ఏవణఇఁ ఏనఅఁవ వెండె వెస్సలి ఆడ్డఅతెరి.

ఏవసి తీని బేడ వాహఁ ఏవరఇఁ ఇల్లె ఇచ్చెసి, “మీరు ఓడెవ ఇద్ద కిహీఁజెరితక్కి? సరిదెఁ ఏ బేల వాతె. సినికిద్దు, మణిసి మీరెఎసి పాపుగట్టరి కెయ్యుత హెర్పి ఆహినెసి. జాదు హన్నొదెఁ, సినికిదు నన్నఅఁ హెర్పనసి దరిఎ మన్నెసి” ఇంజిహిఁ వెస్తెసి.

జీసుఇఁ దొస్పినయి

(మత్తయి 26:47-56; లూకా 22:47-53; యోహాను 18:3-12)

జీసు ఓడె జోలిహిఁ మచ్చటిఎ బారొజాణ సిసుయఁ బిత్రటి రొఒసి ఇస్కరియోతు యూదా వాతెసి, ఏవణితొల్లె హారెఎ జన్నలోకు కండయఁ, బడ్గయఁ, అస్సహఁ, కజ్జపూజెరంగ, నియొమిసాస్తురి జాప్నరి, నాయుఁతి కజ్జరి పండితరి హల్లె వాతెరి. జీసుఇఁ అస్సహెర్పినసి తొల్లిఎ ఏవఇఁ రో పుణ్కి వెస్సమచ్చెసి. “నాను ఎంబఅఁరఇఁ నొండిఇఁ ఏవసిఎ జీసు, ఏవణఇఁ నెహిఁకిఁ పుంజహఁ అస్సఓదు” ఇంజిహిఁ ఏవరఇఁ వెస్తెసి.

ఏవసి వాహఁ రేటుఎ ఏవణి దరి హజ్జహఁ “హే గూరు” ఇంజిహిఁ వెస్సాఁ, ఏవణఇఁ నొండితెసి. ఎచ్చెటిఎ ఏవరి జీసు ముహెఁ రీహఁ ఏవణఇఁ అస్సాఁ దొస్పితెరి.

ఇంజహఁ దరి నిచ్చమచ్చరి తాణటి రొఒసి కజ్జపూజెర గొత్తిఇఁ వేత్తెసి ఇంజాఁ పిప్పెలి రెజ్జ కొడ్డాఁ క్రియుఁ తిప్పి టుణ్హెసి. ఏదఅఁతక్కి జీసు ఏవరిఇఁ ఇల్లె ఇచ్చెసి, మీరు డొఙెఎఁణఇఁ అస్సలి వాహనిలెఁకిఁ కండయఁ బడ్గయఁ అస్సహఁ నన్నఅఁ అస్సలితక్కి వాహఁజెరికి? నాను ఏకొమిఎ దిన్న పాడియ ఆఅరేటు మహపురు గుడిత మీ తొల్లెఎ మంజహఁ వెస్సి మచ్చటి, మీరు నన్నఅఁ అస్తఅతెరి, సమ్మ పుస్తెకొముత రాచ్చమన్ని కత్త పూర్తి అయ్యలి తక్కిఎ ఇల్లెకీఁ ఆహి మన్నె ఇంజిహిఁ వెస్తెసి.

ఎచ్చెటిఎ బర్రెజాణ సిసుయఁ ఏవణఇఁ పిస్సహఁ హొణ్పి ఆతెరి.

రో దఙ్ణెఎసి జీసు దేచ్చొ హజ్జిమచ్చెసి. ఏవణి అంగత డ్రోకతొల్లె అల్లితి పాతడ హెంబొరి పిస్పె ఓడె ఏనయివ హిల్లఅతె. ఏవరి ఏవణఇఁవ అస్తెరి. ఎచ్చెటిఎ ఏవసి డ్రోకతొల్లె అల్లితి తన్ని పాతడ హెంబొరి పిస్సహఁ, నాగ్డ గట్టసి ఆహఁ హొట్టెసి. ఏవరి జీసుఇఁ కజ్జపూజెర తాణ ఓహిఁ హచ్చెరి. కజ్జపూజెరంగ, కజ్జరి, నియొమిసాస్తురి జాప్నరి, బర్రెజాణ కూడ ఆతెరి. పేతురు జీసుఇఁ పోర్హిఁ కజ్జపూజెర ఇల్లు నోకిత వాహఁ కోస్కతొల్లె కుగ్గహఁ, హిచ్చు కెర్జిఁ మచ్చెసి. కజ్జపూజెరంగఎ యూదుయఁ కజ్జరిఎ బర్రెజాణ జీసుఇఁ పాయితిదెహెఁ ఇంజిహిఁ ఏవణి ముహెఁ సాక్కి పరితెరి సమ్మ, ఏనఅఁవ ఏవరి ప్ణాఅఁతెరి. హారెఎ లోకు ఉజ్జెఎతి సాక్కియఁ వెస్తెరి. సమ్మ, రొండఅఁతక్కి రొండి సరి ఆఅతు.

ఎచ్చెటిఎ కొచ్చెక జాణ నింగహఁ మణిసియఁ కెయ్యుతొల్లె కేపితి ఈ మహపురు గుడితి బ్డిప్హాఁ, తీని దిన్నెఎ కెయ్యుతొల్లె కేప అరేటుఎ ఓరొ మహపురు గుడితి నాను దొహిఇఁ ఇంజిహిఁ ఈవసి వెస్తణి మాంబు వెచ్చొమి, ఇచ్చెరి. ఏవణి ముహెఁ ఉజుఉజ్జెఎతి సాక్కి వెస్తెరి. సమ్మ, ఏనికిఁవ ఏవరి సాక్కి సరి ఆఅతె.

కజ్జపూజెర ఏవరి మద్ది నిచ్చహఁ, “నీను ఏని హాడ్డ వెస్తొఒతికి? ఈవరి నీ ముహెఁ రీసతొల్లె రుజువిక వెస్సీఁనెరిమ?” ఇంజిహిఁ జీసుఇఁ వెచ్చెసి.

ఇంజహఁ జీసు ఏని హాడ్డవ జోలఅనా పల్లెఎ మచ్చెసి. ఓడె కజ్జపూజెర, “నీను మహపురు మీరెఎసి ఆతి క్రీస్తుతికి?” ఇంజిహిఁ జీసుఇఁ వెచ్చెసి.

ఎచ్చెటిఎ జీసు ఎల్లె ఇచ్చెసి “హఒ నానుఎ, మీరు మణిసి మీరెఎసి బర్రెతక్కి సర్వ సొక్తిగట్టణి టిఇని పాడియ కుగ్గ మన్నణి, హాగు దుంద్రటి వెండె వానణి మీరు మెహ్దెరి.” ఇంజిహిఁ వెస్తెసి.

ఎచ్చెటిఎ కజ్జపూజెర తన్ని సొక్కయఁ గెస్పకొడ్డహఁ, “నీఎఁ ఓడె మంగె సాక్కితొల్లె” ఏని కమ్మ? ఈవసి మహపురుఇఁ దుసొవి ఆతణి మీరు వెచ్చెరిమ! మీరు ఏనఅఁ ఒణ్పీజెరి?" ఇంజిహిఁ వెంజలెఎ

ఏవరి బర్రెజాణ జీసు హయ్యలితక్కి పాడ ఆతసి ఇంజిహిఁ ఏవణి ముహెఁ నింద గేట్హెరి.

బాగజాణ ఏవణి ముహెఁ హుపహఁ, ఏవణి మూంబుత తువల ప్డిక్హఁ, ఏవణఇఁ కుత్తిహిఁ “ఎంబఅసి నిన్నఅఁ కుత్తతెసి, వెస్తము” ఇంజిహిఁ ఏవణఇఁ వెంజిహిఁ కోస్కవ ఏవణఇఁ అస్సహఁ కెస్కతొల్లె వేతెరి.

జీసుఇఁ పుంజాలొఒఁ ఇంజిహిఁ పేతురు బోఁకినయి

(మత్తయి 26:69-75; లూకా 22:56-62; యోహాను 18:16-18,25-27)

పేతురు, బంగ్ల డోఇ ఓస్ణత మచ్చటి కజ్జపూజెర ఇజ్జొతి రో కమ్మగట్టి ఇయ్య వాహఁ, పేతురు హిచ్చు కెంర్జీసణి మెస్సాఁ, ఏవణఇఁ సినికిహిఁ నీనువ నజరేతుతి జీసుతొల్లె మచ్చతి ఆఎకి? ఇచ్చె.

ఎచ్చెటిఎ పేతురు, ఏవసి ఎంబసిఎక్కి “నాను పుంజాలొఒఁ. నీను ఏనఇంజీయదికి? నాను తెల్హీలొఒఁ” ఇంజిహిఁ వెస్సహఁ అఙెణిత హచ్చెసి. రేటుఎ కొయ్యు క్ణేతె.

ఏ కమ్మగట్టి ఇయ్య పేతురుఇఁ మెస్సహఁ, ఈవసి ఏవరి తొల్లెతసిఎ ఇంజిహిఁ దరి నిచ్చమచ్చరఇఁ ఓడె వెస్తె. పేతురు ఓడెవ ఆఎ నాను పుంజాలొఒఁ ఇచ్చెసి.

రో గాడెక మచ్చి డాయు దరి నిచ్చమచ్చరి పేతురుఇఁ మెస్సహఁ సొత్తొఎ నీను ఏవరితొల్లెతి గలిలయ తత్తిఎమ ఇచ్చెరి.

ఎచ్చెటిఎ పేతురు ఎల్లె ఇచ్చెసి మీరు వెస్సిమంజని మణిసి ఎంబసిఎకి నాను పుంజాలొఒ ఇంజిహిఁ వెస్సహఁ, బాక ఇట్టకొడ్డలి పర్మణ కియ్యలి మాట్హెసి.

రేటుఎ రీ బేడ కొయ్యు క్ణేతె రీ బేడ కొయ్యు క్ణేఅనోకెఎ నీను నన్నఅఁ పుంజాజొఒఁ ఇంజిహిఁ తీని బేడ వెహ్ది ఇంజిహిఁ జీసు తనఅఁ వెస్తి కత్తయఁ పేతురు ఒణ్పిహిఁ దుక్కు డూక్హకొడ్డలి ఆడ్డఅన డీతెసి.

Jathapu Bible. Copyright © The Word for the World International. Licensed under CC BY-SA 4.0. Source: Open.Bible. Typeset from the source files; no intended changes to scripture wording. BibleKenya is not endorsed by the rights holder.

Full source notice & licence · CC BY-SA 4.0 · SourceEdition imported 2026-11-09.

BibleKenya

Reader settings

Theme
Font
Alignment
Reading width

Saved in this browser and used offline too. Press ? for keyboard shortcuts.