Kuw

Kuwuka

Ulongolelu

Chitabu cha Kuwuka chiyendeleza malongezi ga histolia yeyatumbwili muchitabu cha Kutumbula yeyivala lukolo lwa Abulahamu. Chitabu chenichi chikemelewa Kuwuka chechidandaula kuvavala vana va Isilaeli kuhuma ku Misili kuhamba ku Isilaeli mulima wula Chapanga weamlagazili Abulahamu. Vasomi vamahele visadika kuvya pandu pamahele pachitabu ichi chayandikwi na mlota wa Chapanga Musa. Kutumbu musula 24:4 chidandaula kuvya Musa chayandiki pandu pa chitabu ichi. Musula Yoshua 8:31 yidandaula kavili malagizu gegavii muchitabu ichi, musala iyi 20:25, yiyandikwi naha muchitabu cha ukumbuso wa Musa, “Hitabu ya Lilaganu la Hinu viluwula mala kuvya vyevyayandikwi na Musa, ngati Mulilaganu la Hinu pelidandawula kuvala dasi yeyiyaka moto changali kutinyika, liyelekeza kuvya mambu aga gayandikwi mugati ya chitabu cha Musa” (Maluko 12:26). Chidandawula chitendu cha Vana va Isilaeli kuhumu kumulima wa Misili chahumalili pagati ya miyaka 1,300 amala 1,400 K. K (Kwakona Kilisitu kuvelekewa). Muchitabu cha 1 Vafilipi 6:1 chiluwula kuvya chitendu cha kuwuka chakitiki mumiyaka 480 kwakona mwaka wa 4 wa kutalila kwaki Solomoni ngati nkosi wa Vaisilaeli. Chitabu cha kuwuka chiwusa usindimala wa namuna ndi Chapanga akitili muni kukangamalisa uchakaka waki kuvala ahadi zevahadili Abulahamu na Isaka na Yakobo.

Chitabu chenichi chikokosa kuvala matendu gakulu ga ugombozi wa Chapanga kwa vana va Abulahamu ndi mulima wa Isilaeli, pavahumayi kumulima wa Misilii (musula 1-11). Pevamali kusebukila mselebuko wa Pasaka na kuyomboka nyanja ya Shamu Vaisilaeli vagendili na kuhika kuchitumbi cha Sinai (musula ya 15:22-19). Kuhuma kwenuko Chapanga avalongwisi vandu vaki mbaka papipi pahi ya chitumbi cha Sinai pandu Musa peapewili mihilu yamahele muni Vaisilaeli vazilanda (musula 12-19). Mihilu yeniyi yidandawula cheviganikiwa kutama, chevaganikiwi kuwusa luteta, na malagizu ga kina gegivala kujenga Lindanda la kukonganekela pandu pepivya matamilu ga Chapanga pagati yavi, mewa Lisanduku la Lilaganu na vindu vyaki vingi vyevihengeka kuyupila mugati ya Lindanda la kukonganekela na Chapanga, na nyula ndava ya kuwala vamteta Musula 20-31. Kangi pevambelili Chapanga pala vana va Isilaeli pavajitenganizili chimong'omong'o cha ng'ombi ya zahabu, Musa akonganiki na Chapanga kangi musula 32-33. Mupandu pa pamwishu wa chitabu ichi, tisoma vifaa vyeviluwuliwa pakutumbula vyevyatenganizwi musula 33-40.

Gegavii:

Vaisilaeli chevayingili muuvanda pamulima wa Misili musula ya 1.

Musa na idandaula na kujimanyisa kuvala wumi waki kuhumila uwana mbaka peakemeliwi kuvavagombola vandu va Chapanga musula ya 2-4.

Kangi myandika idandaula kuvala Chapanga chakitili makangaso na kuutova mulima wa Misili kwa matovelu gakulu kwa kugana kuvagombola vandu vaki kuhuma kumulima wula, mewa kuhuma mukuyogofya na manjolinjoli va nkosi wa ku Misili (musula ya 5-15:21).

Tisoma chila Chapanga chaampelili Musa mihilu, mihilu yeyidandawula makokoso gegavakokosela vandu va Chapanga, Vaisilaeli chevaganikiwa kutama na kumgungamila Chapanga musula ya 20-31.

Yiyandikwi kuvala Vaisilaeli chevabelili kumuyidakila Chapanga pala pavamkulukisi mlongo waki Musa mweikemiwa Haloni avatengenezela chimong'omong'o chechavili kwa luhumu lwa ng'ombi ya zahabu musula ya 32.

Mewa zidandawula namuna Musa chauwene ukulu wa Chapanga, na kuvawula Vaisilaeli mihilu ya Chapang, pamonga na kuvajovela mambu ga kuvala kujenga Lindanda la kukonganekela na Chapanga, Lisanduku la Lilaganu na vindu vingi vya kuyupila na gegivala musula ya 33-40 nyula za vamteta.