Skip to content
BibleKenya

ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ଆଃ ଜୀନିଦ୍‌ ବାଚାନ୍‌

ଯୋହାନ୍‌ 13

ୟୀଶୁ ଚେଲାକଆଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ୟେଁତାନା

ପାସ୍‌କା ପାରାବ୍‌ରେୟାଃ ସିଦାରେ ୟୀଶୁ ନେ ଅତେଦିଶୁମ୍‍ଏତେ ଆପୁତାଃତେ ସେନଃରେୟା ନେଡା ସେଟେର୍‍କାନା ମେନ୍ତେ ସାରିକେଦ୍‌ଚି ଇନିଃ ଅତେଦିଶୁମ୍‌ରେନ୍‌ ଆୟାଃ ହଡ଼କକେ ଦୁଲାଡ଼୍‌କେଦ୍‌କଆଏ ଆଡଃ ଇନ୍‌କୁକେ ଇନିୟାଃ ପୁରାଃ ଦୁଲାଡ଼୍‌ ଉଦୁବାଦ୍‌କଆଏ ।

ୟୀଶୁ ଆଡଃ ଆୟାଃ ଚେଲାକ ଆୟୁବ୍‍ ଜମେୟାଁଃରେ ତାଇକେନାକ, ଇମ୍‌ତା ସାଏତାନ୍‌ ଶିମୋନ୍‌ରାଃ ହନ୍ତେକଡ଼ା ଇଷ୍କାରିୟତ୍‌ ଯିହୁଦାରାଃ ମନ୍‌ରେ ୟୀଶୁକେ ବାଇରିକଆଃ ତିଃଇରେ ଜିମାଇ ନାଗେନ୍ତେ ମନ୍‍ବାଇ ଚାବାକାଦ୍‌ ତାଇକେନାଏ । ଇମ୍‌ତା ଆପୁ ସବେନ୍‌ ଆକ୍‌ତେୟାର୍‌ ଆଇଁୟାଃ ତିଃଇରେ ଏମାକାଦାଃଏ ଆଡଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ତାଃଏତେ ହିଜୁଃକାନାଇଙ୍ଗ୍‌ ଆଡଃ ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ତାଃତେ ସେନ୍‌ରୁହାଡ଼ାଇଙ୍ଗ୍‌ ମେନ୍ତେ ୟୀଶୁ ସାରି ତାଇକେନାଏ । ଇନିଃ ଜଜମ୍‍ ଠାୟାଦ୍‍ଏତେ ବିରିଦ୍‌ୟାନାଏ ଆଡଃ ଆୟାଃ ତୁସିଙ୍ଗ୍‌କାନ୍‌ ବାହାରି ଲିଜାଃ ଦହକେଦ୍‌ତେ ଆୟାଃ ମାୟାଙ୍ଗ୍‌ରେ ମିଆଁଦ୍‌ ଗାମ୍‌ଛା ପାଟେୟାନାଏ । ଏନ୍ତେ ବାସାନ୍‍ରେ ଦାଆଃ ଦୁଲ୍‍କେଦ୍‍ତେ ଚେଲାକଆଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ ଏଟେଦ୍‌କେଦାଏ, ଆଡଃ ମାୟାଙ୍ଗ୍‌ରେ ପାଟେୟାକାନ୍‍ ଗାମ୍‌ଛାତେ ଜଦ୍‌କେଦାଏ । ଏନ୍ତେ ଇନିଃ ଶିମୋନ୍‌ ପାତ୍‌ରାସ୍‌ତାଃତେ ହିଜୁଃୟାନାଏ, ଆଡଃ ଅକଏଚି କାଜିକିୟାଏ, “ହେ ପ୍ରାଭୁ, ଆମ୍‌ଚି ଆଇଁୟାଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ଇଁୟାମ୍‌ ?”

ୟୀଶୁ ଇନିଃକେ କାଜିରୁହାଡ଼୍‌କିୟାଏ, “ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ରିକାତାନ୍‌ତେୟାଃ ନାହାଁଃ କାମ୍‌ ସାରିୟାଃ, ମେନ୍‌ଦ ଏନା ତାୟମ୍‌ତେମ୍‌ ଆଟ୍‌କାରେୟା ।”

ପାତ୍‌ରାସ୍‌ ଇନିଃକେ କାଜିକିୟାଏ, “ଆମ୍‌ ଚିଉଲାଅ ଆଇଁୟାଃ କାଟା ଆଲମ୍‌ ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ଇଁୟା” ୟୀଶୁ ଇନିଃକେ କାଜିରୁହାଡ଼୍‌କିୟାଏ, “ଆଇଙ୍ଗ୍‌ କାଇଙ୍ଗ୍‌ ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ମେରେଦ ଆମ୍‌ ଆଇଁୟାଃ ଚେଲା କାମ୍‌ ହବାଦାଡ଼ିୟଃଆ ।”

ଏନ୍ତେ ଶିମୋନ୍‌ ପାତ୍‌ରାସ୍‌ କାଜିକିୟାଏ, “ହେ ପ୍ରାଭୁ, ଆଇଁୟାଃ କାଟା ଏସ୍‍କାର୍‍ କାହା, ମେନ୍‌ଦ ଆଇଁୟାଃ ତିଃଇ ଆଡଃ ବହଃକେହଗି ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ଇଙ୍ଗ୍‌ମେ ।”

ୟୀଶୁ ଇନିଃକେ କାଜିକିୟାଏ, “ଉମେନ୍‌କାନ୍‌ନିଃକେ କାଟା ଏସ୍‌କାର୍‌ ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ ଲାଗାତିୟାଃଁ; ଇନିୟାଃ ଗଟା ହଡ଼୍‌ମଦ ଫାର୍‌ଚିୟାକାନା ଆଡଃ ମିହୁଡ଼୍‌କେ ବାଗିକେଦ୍‌ତେ ଆପେ ସବେନ୍‌କ ଫାର୍‌ଚିୟାକାନାପେ ।” ଚିୟାଃଚି ଇନିଃ ଆୟାଃ ସାବ୍‍ରିକାଇନିଃକେ ସାରିକାଇ ତାଇନାଏ ଏନାମେନ୍ତେ ଇନିଃ କାଜିକେଦାଃଏ, “ମିହୁଡ଼୍‌କେ ବାଗିକେଦ୍‌ତେ ଆପେ ସବେନ୍‌କ ଫାର୍‌ଚିୟାକାନାପେ ।” 1

ୟୀଶୁ ଇନ୍‌କୁଆଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌କେଦ୍‍ଚି ଆୟାଃ ଲିଜାଃ ତୁସିଙ୍ଗ୍‌ୟାନାଏ ଆଡଃ ଆୟାଃ ଜଜମ୍‌ ଠାୟାଦ୍‌ରେ ଦୁବ୍‍ରୁହାଡ଼୍‌ୟାନାଏ, ଏନ୍ତେ ଇନ୍‌କୁକେ କୁଲିକେଦ୍‍କଆଏ, “ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେ ନାଗେନ୍ତେ ରିକାକାଦ୍‌ତେୟାଃ ଆଟ୍‌କାରେତାନାପେଚି ?” “ଆପେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ହେ ଗୁରୁ ଆଡଃ ହେ ପ୍ରାଭୁ, ମେନ୍ତେପେ କାଜିୟାଇଙ୍ଗ୍‌ତାନା ଏନା ବୁଗିନ୍‌ଗିପେ କାଜିତାନା ଚିୟାଃଚି ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଇନିଃଗି ତାନିଙ୍ଗ୍‌ । ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେୟାଃ ପ୍ରାଭୁ ଆଡଃ ଗୁରୁ ତାନିଙ୍ଗ୍‌ ହଲେହଁ ଆପେୟାଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌କେଦାଃଇଙ୍ଗ୍‌, ଏନ୍‌ଲେକା ଆପେୟଗି ମିଆଁଦ୍‌ନିଃ ଏଟାଃନିୟାଃ କାଟା ଆବୁଙ୍ଗ୍‌ ଲାଗାତିଙ୍ଗ୍‌ୟାଁଃ । ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେୟାଃ ନାଗେନ୍ତେ କାମିକାଦ୍‍ଲେକା ଆପେୟ ରିକାଏପେ, ଏନାମେନ୍ତେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେକେ ମିଆଁଦ୍‌ ନାମୁନା ଉଦୁବାକାଦ୍‌ପେୟାଇଙ୍ଗ୍‌ । 2ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେକେ ସାର୍‌ତିଗି କାଜିୟାପେ ତାନାଇଙ୍ଗ୍‌, ଦାସି ଆୟାଃ ଗମ୍‌କେଏତେ କାଏ ମାରାଙ୍ଗ୍‌ଆଁଃ, ଆଡଃ କାଜିଏମ୍‌ନିଃ ଆୟାଃ କୁଲ୍‌ନିଃତାଃଏତେ କାଏ ମାରାଙ୍ଗ୍‌ଆଃ । ନାହାଃଁଦ ଆପେ ନେ ସାର୍‌ତିକେ ସାରିୟାଃକାଦାଃପେ, ଏନାକେ ରିକାଏରେଦ ଆପେ ସୁକୁତାନ୍‌ଗିୟାଃପେ ।

“ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେ ସବେନ୍‌କଆଃ ବିଷାଏରେ କାଇଙ୍ଗ୍‌ କାଜିତାନା, ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ସାଲାକାଦ୍ ହଡ଼କକେ ସାରିକାଦ୍‌କଆଇଙ୍ଗ୍‌, ମେନ୍‌ଦ ଧାରାମ୍‌ପୁଥିରେୟାଃ କାଜି ପୁରାଅଃ ନାଗେନ୍ତେ ନେ ଲେକା ହବାଅଃତାନା ‘ଆଇଁୟାଃଲଃ ହଲଙ୍ଗ୍‌ ହାଟିଙ୍ଗ୍‌ ଜମ୍‍ନିଃ ଆଇଁୟାଃ ବିରୁଧ୍‌ରେ ବିରିଦ୍‌ୟାନାଏ ।’ ନେୟାଁ ହବାଅଃରେ ଆପେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ‘ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ଗି ତାନିଙ୍ଗ୍‌’ ମେନ୍ତେପେ ବିଶ୍ୱାସେ ନାଗେନ୍ତେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଏନା ହବାଅଃ ସିଦାରେ ଆପେକେ ନାହାଃଁତେଗି ଉଦୁବାପେତାନାଇଙ୍ଗ୍‌ । 3ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେକେ ସାର୍‌ତିଗି କାଜିୟାପେ ତାନାଇଙ୍ଗ୍‌, ଜେତାଏ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ କୁଲାକାଇନିଃକେ ସୁକୁଆଇନିଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ସୁକୁଆଇଙ୍ଗ୍‌ୟାଁଏ, ଆଡଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ସୁକୁଆଇଙ୍ଗ୍‌ନିଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ କୁଲ୍‌ନିଃକେ ସୁକୁଆଇୟାଏ ।”

ସାବ୍‌ରିକାଇନିଆଃ ବିଷାଏରେ ୟୀଶୁଆଃ ଆୟାର୍‌କାଜି

(ମାଥିଉ ୨୬:୨୦-୨୫; ମାର୍କ ୧୪:୧୭-୨୧; ଲୁକ ୨୨:୨୧-୨୩)

ୟୀଶୁ ନେ ସବେନ୍‌ କାଜି କାଜିକେଦ୍‌ଚି ଆତ୍ମାରେ ଆକ୍‌ବାକାଅୟାନାଏ ଆଡଃ ଗାୱା ଏମ୍‌ତାନ୍‌ଲଃ କାଜିକେଦାଃଏ, “ସାର୍‌ତିଗିଙ୍ଗ୍‌ କାଜିୟାପେତାନା, ଆପେକଏତେ ମିଆଁଦ୍‌ନିଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ବାଇରିକଆଃ ତିଃଇରେ ସାବ୍‍ରିକାଇଙ୍ଗ୍‌ୟାଁଏ ।”

ୟୀଶୁ ଅକଏକେ କାଜିତାନାଏ ମେନ୍ତେ ଚେଲାକ ଆଡ଼ାଃଉଡ଼ୁଃ ତାନ୍‍ଲଃ ଆକ ଆକରେକ ଆପ୍‍ରିଦ୍‍ୟାନା । ଆୟାଃ ଚେଲାକଏତେ ମିଆଁଦ୍‌ ଚେଲା ଅକଏକେଚି ୟୀଶୁ ଦୁଲାଡ଼ିତାନ୍‌ ତାଇକେନାଏ, ଏନ୍‍ ଚେଲା ୟୀଶୁଆଃ ଗେନାରେ ଦୁବ୍‍କାନ୍‌ ତାଇକେନାଏ । ଏନ୍ତେ ଶିମୋନ୍‌ ପାତ୍‌ରାସ୍‌ ଇନିଃକେ ଚୁଣ୍ଡୁଲ୍‍କେଦ୍‍ତେ କାଜିକିୟାଏ, “ଇନିଃ ଅକଏକେ କାଜିତାନା ଏନା କୁଲି'ମେଁ ।”

ଇନିଃ ଦୁବ୍‌କେଦ୍‌ତେ ୟୀଶୁଆଃ କୁଡ଼ାମ୍‍ରେ ଟେଣ୍ଡେର୍‍ୟାନାଏ ଆଡଃ କୁଲିକିୟାଏ, “ହେ ପ୍ରାଭୁ ଇନିଃ ଅକଏ ତାନିଃ ?”

ୟୀଶୁ କାଜିରୁହାଡ଼୍‌କିୟାଏ, “ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ହଲଙ୍ଗ୍‌ରାଃ କେଚାଃ ତୁପୁକେଦ୍‍ତେ ଅକଏକେ ଏମିୟାଇଙ୍ଗ୍‌ ଏନ୍‍ ହଡ଼ ଇନିଃଗି ତାନିଃ ।” ଏନ୍ତେ ଇନିଃ ଏନ୍‌ ହଲଙ୍ଗ୍‌ରାଃ କେଚାଃକେ ତୁପୁକେଦ୍‍ତେ ଶିମୋନ୍‌ ଇଷ୍କାରିୟତ୍‌ରାଃ ହନ୍ତେକଡ଼ା ଯିହୁଦାକେ ଏମ୍‌କିୟାଏ । ଏନ୍ତେ ଇନିଃ ହଲଙ୍ଗ୍‌ କେଚାଃ ଇଦିକେଦ୍‌ଚି ଇମ୍‍ତାଗି ସାଏତାନ୍‌ ଇନିଃକେ ଏସେର୍‍କିୟାଏ । ଏନ୍ତେ ୟୀଶୁ ଇନିଃକେ କାଜିକିୟାଏ, “ଆମାଃ କାମିତେୟାଃ କାମି ଧାବେମେ ।” ମେନ୍‌ଦ ଇନିଃ ଚିନାଃ ମେନ୍ତେ ଇନିଃକେ ନେ କାଜି କାଜିକିୟାଏ, ଏନା ଦୁବାକାନ୍‍କଏତେ ଜେତାଏ କାକ ସାରିକେଦାଃ । ଯିହୁଦାତାଃ ଟାକା ଥାଇଲାଃ ତାଇକେନା, ଏନାମେନ୍ତେ ଚେଲାକଏତେ ଚିମିନ୍‌କ ଉଡ଼ୁଃକେଦାଃଚି ପାରାବ୍‌ ନାଙ୍ଗ୍‌ ଲାଗାତିଙ୍ଗ୍‌ତେୟାଃକ କିରିଙ୍ଗ୍‌ ନାଗେନ୍ତେ ଆଡଃ ରେଙ୍ଗେଃକକେ ହୁଡିଙ୍ଗ୍‌ ଲେକା ଏମାକ ନାଗେନ୍ତେ ୟୀଶୁ ଇନିଃକେ କାଜିକିୟାଏ ।

ଏନ୍ତେ ଯିହୁଦା ହଲଙ୍ଗ୍‌ କେଚାଃ ତେଲାକେଦ୍‌ଚି ଇମ୍‍ତାଗି ଅଡଙ୍ଗ୍‍ଧାବ୍‍ୟାନାଏ, ଆଡଃ ଇମ୍‌ତା ନୁବାଃକାନ୍‍ ତାଇକେନା ।

ନାୱା ଆନ୍‌ଚୁ

ଯିହୁଦା ଅଡଙ୍ଗ୍‌ୟାନ୍‌ ତାୟମ୍‌ତେ ୟୀଶୁ କାଜିକେଦାଃଏ, “ନାହାଁଃଦ ମାନୱାହନ୍‌ରାଃ ମାଇନାନ୍‌ ଉଦୁବ୍‌ୟାନା ଆଡଃ ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ରାଃ ମାଇନାନ୍‌ ଇନିୟାଃ ହରାତେ ଉଦୁବ୍‌ୟାନା । ଆଡଃ ପାର୍‍ମେଶ୍ୱାର୍‌ରାଃ ମାଇନାନ୍‌ ଇନିୟାଃ ହରାତେ ଉଦୁବ୍‌ୟାନ୍‌ରେଦ, ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ହଗି ମାନୱାହନ୍‌କେ ଆୟାଃତାଃରେ ମାଇନାନ୍‌ନିୟା ଆଡଃ ଇମ୍‌ତାଗି ଇନିଃକେ ମାଇନାନିୟା । 4ୟୀଶୁ କାଜିକେଦାଏ, ‘ଏ ହନ୍‌କ, ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେଲଃ ଆଡଃ ଘାଡ଼ିକାଦ୍‍ଗି ତାଇନାଇଙ୍ଗ୍‌, ଆପେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌କେ ଦାଣାଁଁଇୟାଁପେ, ଆଡଃ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଯିହୁଦୀ ହାକିମ୍‌କକେ କାଜିୟାକାଦ୍‍କଲେକା ନାହାଁଃ ଆପେକେଇଙ୍ଗ୍‌ କାଜିୟାପେତାନା, ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ସେନଃତାଃତେ କାପେ ସେନ୍‌ଦାଡ଼ିୟା ।’ 5ଆପେ ଦୁପୁଲାଡ଼୍‌ରେ ତାଇନ୍‌ପେ, ନେ ନାୱା ଆନ୍‌ଚୁ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେକେ ଏମାପେତାନାଇଙ୍ଗ୍‌, ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆପେକେ ଦୁଲାଡ଼୍‌କାଦ୍‍ପେଲେକା ଆପେୟ ଦୁପୁଲାଡ଼୍‌ରେ ତାଇନ୍‌ ଲାଗାତିଙ୍ଗ୍‌ୟାଁଃ । ଆପେ ଦୁଲାଡ଼୍‌ରେପେ ତାଇନ୍‍ରେଦ ଆଇଁୟାଃ ଚେଲାକ ତାନ୍‌ପେ ମେନ୍ତେ ସବେନ୍‌ ହଡ଼କ ସାରିୟାଃ ।”

ପାତ୍‌ରାସ୍‌ ୟୀଶୁକେ କାଇଙ୍ଗ୍‌ ସାରିୟା ମେନ୍ତେ କାଜିରାଃ ଆୟାର୍‌କାଜି

(ମାଥିଉ ୨୬:୩୧-୩୫; ମାର୍କ ୧୪:୨୭-୩୧; ଲୁକ ୨୨:୩୧-୩୪)

ଶିମୋନ୍‌ ପାତ୍‌ରାସ୍‌ ୟୀଶୁକେ କୁଲିକିୟାଏ, “ହେ ପ୍ରାଭୁ ଆମ୍‌ କତାଃତେମ୍‍ ସେନଃତାନା ?” ୟୀଶୁ କାଜିକିୟାଏ, “ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ସେନଃତାନ୍‌ତାଃ ନାହାଁଃ ଆମ୍‌ କାମ୍‍ ଅତଙ୍ଗ୍‌ଦାଡ଼ିୟାଃ ମେନ୍‌ଦ ତାୟମ୍‍ତେମ୍‌ ଅତଙ୍ଗ୍‌ଇଁୟା ।” ପାତ୍‌ରାସ୍‌ ଇନିଃକେ କୁଲିକିୟାଏ, “ହେ ପ୍ରାଭୁ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ନାହାଁଃ ଚିକାନାଙ୍ଗ୍‌ ଆମ୍‌କେ ଅତଙ୍ଗ୍‌ କାଇଙ୍ଗ୍‌ ଦାଡ଼ିମେୟା ? ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆମାଃ ନାଗେନ୍ତେ ଆଇଁୟାଃ ଜୀଉ ଏମ୍‌ନାଙ୍ଗ୍‌ ସେକାଡ଼ାକାନାଇଙ୍ଗ୍‌ ।” ୟୀଶୁ କାଜିରୁହାଡ଼୍‌କିୟାଏ, “ଚିୟାଃ ଆମ୍‌ ସାର୍‌ତିଗି ଆଇଁୟାଃ ନାଙ୍ଗ୍‌ ଜୀଉ ଏମ୍‌ନାଙ୍ଗ୍‌ ସେକାଡ଼ାକାନାମ୍‌ ? ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଆମ୍‌କେ ସାର୍‍ତିଗି କାଜିୟାମ୍‍ତାନାଇଙ୍ଗ୍‌, ସାଣ୍ଡିସିମ୍‌ ଆଉରି ରାଆଃ ସିଦାରେ ଆଇଙ୍ଗ୍‌ ଇନିଃକେ କାଇଙ୍ଗ୍‌ ସାରିୟାଃ ମେନ୍ତେ ଆପିସା ଆମ୍‌ କାଜିୟା ।”

Source notes (5)
  1. Cross-reference ଲୁକ ୨୨:୨୭.
  2. Cross-reference ମାଥିଉ ୧୦:୨୪; ଲୁକ ୬:୪୦; ଯୋହାନ୍‌ ୧୫:୨୦.
  3. Cross-reference ମାଥିଉ ୧୦:୪୦; ମାର୍କ ୯:୩୭; ଲୁକ ୯:୪୮; ୧୦:୧୬.
  4. Cross-reference ଯୋହାନ୍‌ ୭:୩୪.
  5. Cross-reference ଯୋହାନ୍‌ ୧୫:୧୨,୧୭; ୧ ଯୋହାନ୍‌ ୩:୨୩; ୨ ଯୋହାନ୍‌ ୧:୫.

ପାର୍‌ମେଶ୍ୱାର୍‌ଆଃ ଜୀନିଦ୍‌ ବାଚାନ୍‌. Copyright © 2020 The Word for the World International. Licensed under CC BY 4.0. Source: eBible.org. Typeset from the source files; no intended changes to scripture wording. BibleKenya is not endorsed by the rights holder.

Full source notice & licence · CC BY 4.0 · SourceEdition imported 2026-10-25.

BibleKenya

Reader settings

Theme
Font
Alignment
Reading width

Saved in this browser and used offline too. Press ? for keyboard shortcuts.